Handrainn
Home Dvl Saukindin og mannflki slensk jlatr Hosil

 

Frleikur

     

r Hln 15. rg. 1931

gumiskornir_hennar_Jennyar.JPG (28131 bytes)Viger gmmskm.
Mig langar til a bija Hln fyrir eftirfarandi lnur: Hjer heimilinu notum vi miki af gmskm, sem reyndast misjafnlega vel notkun. Grar gmmhlfar btum vi ann htt a lma me gmmlmi btur r eins lengi og hgt er. Vi lmum lka oftbtur nean botnana, egar gt koma . egar ntt er ori ofan vi slana, er botninn oft bttur og ekki nema hlfslitinn. Klippi jeg ofan af slunum vi hvtu bryddinguna. Jeg prjna lengju r fjrfldu bandi, hef 16 lykkjur prjni og prjna etta fast me garaprjni. Jeg hef hundra gara lengjunni og prjna hana alla me sama lykkjufjlda. (essi str er utan um kvenmannsft). Sauma lengjuna svo saman. Sauma lengjuna vi slana ann htt, a jeg lt brn lengjunnar nema vi skbotninn innan sknum. Kemur hvta brkin slunum utan yfir lengjuna, og sauma jeg brkina mija. Jeg teygi miki lengjunni um lei og jeg sauma hana vi, og hef flatkjptu til a draga nlarnar gegnum gmmi, a er svo jett sr, a mgulegt er a draga nlarnar gegn ruvsi. Verpi svo lengjuna a ofan eins og sauskinnssk, dreg lka varpi dlti saman fyrir hlinn. Slt ekki endana varpinu fr, v m draga varpi saman ef teygist v. Hekla svo yfir varpi me fastamskvum.- Jeg prjnai sastlii vor ofan vi tvenna gmmbotna, og hefur veri gengi essum skm alt sumar vi heyskap og innanhsstrf. essir skr eru mjg ljettir og m vo eftir vild, egar rf gerist. 
sama htt m prjna ofan vi hrgmmbotna;er prjnalengjan saumu brkina ofan vi hrgmmi  og brn brkarinnar fest niur me btasaum. svona vigerum hrgmmslum hef jeg vita gengi heilt r. Var sliti ofan af sknum, en slarnir enn heilir.- llum gmmskm tti a hafa illeppa.

G.S.S.,Viivallageri Fljtsdal.

Flagskona okkar Jenn Karlsdttir hefur fari eftir essur rum og prjna ofan gmmsla fr gmlum slitnum gmmskm og er myndin af sknum hennar.

 

 

Smokkar - handstkur.

N seinustu rum hafa konur gengi me smokka lniunum. eir hafa veri prjnair, heklair og saumair r hinum msu efnum, gjarnan skeyttir perlum. etta virist vera ein af tskubylgjnum sem gengur yfir. En etta er engin nung. Ef minjasfn um allt land eru skou m finna prjnaa smokka eim allflestum. Smokka sem prjnair voru 19. ld og fyrri hluta eirrar 20.. Smokkar ea handstkur eins og eir eru einnig nefndir voru algeng flk sem allir gengu me, bi konur og karlar. Hversdags voru jafnvel notu stroff af slitnum peysum ea sokkum. voru einnig notair smokkar sem nu upp upphandlegg a sjalinu sem konur gengu me, voru eir stundum me hl fyrir olnbogann. Svona langir smokkar minna lausermar mialdakvenna. Perluskreyttir smokkar voru notair spari, einnig voru eir prjnair me alls slags munstrum og litum og segir Sigrn Hskuldsdttir handavinnukennari fr Bradal a oddaprjn/tunguprjn s kalla smokkaprjn. Einkennilegt m a vera a svo nytsamleg flk sem essi falli allmennt r notkun eins og hn geri seinni hluta 20. aldar. v a smokkarnir su aallega tsku dag vegna ess hve skrautlegir eir eru eru eir trlega hlir. Til er flk sem allat hefur nota smokka og eru a aallega eir sem jst af liagigt. annig a essi notkun hvarf aldrei alveg. a var ekki fyrr enn norurlandabar fru a prjna smokka n og Norska heimilisinaarflagi gaf t bkina "Perler p pulsen", sem vi tkum vi okkur og smokkar uru htska. eirri bk segir a essi flk hafi veri notu af llum, brnum og fullornum sem skraut og einnig til a fela slitnar lningar, einnig hentugt egar brn uxu fram t flkum snum. ar eru eir kallair mrgum nfnum m.a. frermar, fyriermar, handringar, pulsvantar og armringar. Stlkur gfu gjarnan unnustum snum sem kjrleiksgjf. bk fr Snska heimilisinaarflaginu "Tid att virka" er a finna heklaa pulsvrmare og muddar. En einnig eru tsaumair smokkar hinum msu aferum og efnum til sfnum og sningum Norurlndunum. Bretlandi var gefin t bk um perlur, "Beadwork" (Pamela Clabburn). eirri bk er sagt fr perluprjnuum smokkum, nkvmlega eins og eim sem er a finna sfnum okkar og eru eir kallair "woollen mitts ea hand-warmers, Grnlandi eru eir hluti af jbningi kvenna og Hallingdal Noregi hluti af jbningi karla.   

Hadda

kjkubretti Oddn.jpg (50976 bytes)      Um kjkuleiki og kjkubretti.

Lngum hafa brn, jafnt strkar sem stelpur, lkt eftir lfi fullorinna leikjum snum og stunda miskonar bskaparleiki utan dyra og innan. bstangi slenskra krakka lku horn og bein kinda str hlutverk fram eftir sustu ld, ea ar til starfshttir fru a breytast landinu og rval fjldaframleiddra leikfanga tk a berast rkara mli inn heimilin. Nju leikfngin eru a jafnai mun nkvmari eftirlking af eim grip sem au eiga a tkna en au gmlu og reyna v minna myndunarafli.

Hr verur aeins minnst einn fulltri hinna eldri leikfanga r bstangsleikjum; a sem kalla var kjkubretti.

Kjkubretti er eiginlega grunnmynd af fjrhsi; krossviarspjald me listum fyrir tveggi, gara og grindur. au gtu veri misstr eftir rfum eigandans, tvr krr sumum en nnur fjgurra kra. a var lka hgt a hlfa krr niur krubbur fyrir lmb ea hrta. mnum berskustvum ttum vi krakkarnir (fdd fjra ratug 20. aldar og fram ann sjtta) flest kjkubretti sem einhverjir heimilunum smuu handa okkur. au voru notu bskaparleikjum innanhss vetrin. Strri kjkurnar voru r en minni kjkurnar lmb. Strstu kjkur r fullornu f voru hafar fyrir hrta (og kanski sumar saui), en fremsta klaufbeini, sem er lti og oddmynda, var hlutverki hunds ea tfu. Oft urfti fjreigandinn smalahund leiknum en a gat lka komi upp drbtur.

bskaparleik me kjkubretti og kjkur var mist veri a lta f t ea hsa eins og alvrubskap. Hfilega mrg lmb voru sett en hin geymd vsum sta til vors svo hgt vri a hafa saubur .

Skemmtilegast var auvita a eiga margt f og um a gera a eitthva vri mislitt. Svart, grtt ea mrautt mtti t.d.f me v a stinga kjku og kjku fatalit egar veri var a lita heimilinu, einnig fkkst mrautt me v a lta kjkur liggja moldarvegg yfir vetur. Matarlitur tti full skr og nttrulegur sauf. Flekktt, bldtt og nnur skrautlitaafbrigi voru svo fengin me v a brega kjkunum gl smiju ea jafnvel yfir kerti ea lampaglas eins og rbergur rarson segist hafa gert snum kjkuleik ( Suursveit, bls. 286). Vi hfum allt f me nfnum enda var a siur heima hj okkur.

Kjkur (strri kjkurnar) eru, ef a er g, furu lkar kind a formi, ea eins og uppkast a saukind ( Suursveit, bls. 289). M annig vel sj ea mynda sr mismun frleika eirra, hornalagi ea lagpri. Talsverur munur er lka aftur- og framftakjkum og eru afturftakjkur a jafnai mjslegnari og lta t fyrir a vera hfttari en framftarkjkur. Forystuf var ess vegna alltaf af eim stofni og gjarnan haft mislitt. Lmbin voru lka mis vn og fr a sj.

Kjkubretti tilheyri sem fyrr segir vetrarleikjum, en sumrin var stundum fari me kjkurnar (og ll lmbin) t heppilega steina og hjrinni raa sumarhaga. gtu tfur komi vi sgu og ga fjrhunda urfti smalamennskur.

dag munu kjkur og nnur kindabein sjaldsari bstangsleikjum en hafa , a minni reynslu, enn kvei adrttarafl hafi brn agang a eim.

9. febrar 2006

Oddn E. Magnsdttir fr Fagradal Vopnafiri (f. 1949)

 

 

 

Kannast einhver vi orin ?

Einhver besta lsing klnai fornld er lsingin ftum orbjargar ltilvlvu Eirkssgu raua. Hn hafi yfir sr tuglamttul blan, hafi hfi lambskinnskofra svartan og vi innan kattskinn. Hn hafi um sig hnjskulinda og ftum lona klfskinnska. hafi hn hndum kattskinnsglfa hvta og lona a innan. Hr er veri a lsa torkennilegum klnai og vst m spyrja sig um heimildargildi ar sem sagan er a llum lkindum ritu 200 rum eftir a hn gerist. En hitt er ljst a mildum ekktu menn orin tuglamttull, hnjskulindi og lambskinnskofri . er komi a spurningunni, ekkir einhver ofanritu or ? Ef svo er vinsamlega lti stjrnina vita.  

 

...Eins og hr hagar til um strjlbyg og erfiar samgngur, er landi fyrirtaksvel falli til heimilisinaar, enda hann sr svo djpar rtur huga og hjarta jarinnar, a ekki er htt vi a hn afneiti svo sjlfri sr , a hann leggist liur, til ess er jin og listelsk og fjlhf eli snu. Enda vri a hrpleg synd a lta hinn einkennilega og fagra slenskaheimilisina niurfalla, v hann er ein af lfum jarinnar, tni jin heimilisinai snum, tnir hn um lei nokkru leyti sjlfum sr, hann er einn liurinn jerni okkar, virum vi hann ea metum hann einskis, er a sama sem vi virtum a vettugi tungu vora ea bkmenntir

a er gfugt merki jrkni okkar og manndms umlinum ldum ftktar og niurlgingar, a jafnan var framleitt margt fagurt og nytsamt af inai landinu, a ber jmenjasafn okkar vott um.

Vi aukum manngildi okkar og eflumst a liti eigin augum, ef vi hlynnum a heimilisinainum og gfgum hann, og vi flum okkur ekki sur lits annara ja, v r vira heimilisina mikils flestar og harma a mjg, su vlarnar bnar a hremma hann algerlega, og gera sitt trasta til a efla hann a nju.

Mentair tlendingar dst a slenska heimilisinainum og lta a vera sitt fyrsta verk a skoa jmenjasafni grandgfilega, er eir koma til Reykjavkur. eir skilja lka flestir betur menningu, sem ar blasir vi eim en , sem birtist eim tungunni og bkmenntum. eir finna og til ess, lklega meira en vi sjlf, hve mjg hinn jlegi blr er a hverfa af hblum okkar og bnai, og eir eggja okkur spart a lta ekki svo fara.

Svo skrifai Halldra Bjarnadttir 1919 og var verlaunu fyrir af Heimilisinai slands