Handrainn
Home Up

 

 Jlatr bernsku minnar

seinni hluta 19. aldar fru slendingar a skreyta heimili sn me jlatrjm yfir jlahtiina.  Voru mrg eirra heimager, unnin og skreytt r efnivii sem til fll.  Eftir mija 20. ldina hurfu  heimager tr fyrir innfluttum trjm. N er tkifri a endurvekja essa gmlu hef sem er a falla gleymsku.   Meiningin er a vekja huga v a flk fari a endurgera sn bernsku jlatr. Ef svo heppilega vill til a a s til gamalt tr ea hluti af tr vri hgt a laga a ea gera eftirlkingu. g vil gjarnan f a taka mynd og skrifa niur allar upplsingar um minningar fr gmlum jlatrjm og er akklt fyrir allar upplsingar sem tengjast slenskum jlatrjm. Sum  essara jlatrja eru skreytt jlaundirbningsdegi Laufsbnum og voru einnig snd Punktinum fram a jlum 2000-2004.

Hadda


ttra Jlatr.

Handsmaa jlatr er kveikt hefur veri kertum yfir 80 r jlum samfellt. Jlatr smai  Sigmundur Indriason Mivk Grtubakkahrepp um 1922. 1922 var dttir hans 3 ra og mir hennar hafi sauma jlakjl hana. afangadagskvld er bi var a kveikja kertum , var litla stlkan a sveifla sr fna kjlnum, logi kertanna lsti sig kjlinn, en fair hennar ni a slkkva eldinn fljtt, en litla stlkan bar ess merki alla sna lfst, alltaf var hn ofurhrdd vi eld. ll rin fr 1922- 2004 er vita me vissu a kveikt var kertum jltrinu.  essi rm 80 r voru kertaljsin aalatrii ekki anna skraut var sett a.   Til eru myndir eftir Bjrgvin Sigmundsson hugaljsmyndara, sem hann tk af jlatrinu nstum hvert afangadagskv. eftir a hann eignaist myndavl sem hefur veri um 1940.  Skmmu fyrir ri 2000 endurbtti Bjrgvin smi jlatrsins smai strri ft og greinar og setti jrnhlk fyrir kertin og mlai a.   ttra jlatr var afhent Laufs til eignar haust 2006 a sk Bjrgvins um a a fri ekki t r heimahrai. Eldri fylgihlutir eins og gamli fturinn fylgdi me.  g s etta sem heimild myndum og mli um hve kertaljs Islensku Jlatr hafa lst flki  um langan aldur og hve hefin og jlamynningin af kertaljsinu sr arna samfellda sgu rmm 80 r.

Bjrg Gujnsd. Akureyri.

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                          

 

Fr Patreksfiri
Jlatr eigu Eyglar Aradttur fair hennar Ari varsson Patreksfiri smai tr sem er eftirlking af 2 metra hu tr sem var sma af Gubjarti Egilssyni fr Lambavatni  og nota jlaskemmtunum Rauasandi eftir 1920. Ungmannaflagi Von s um a skreyta tr me sortu- og krkiberjalingi og  innfluttu jlaskrauti. a er enn nota og er n eigu dttur Gubjarts sem br Patreksfiri.

Tr Haraldar Hannessonar, Vigeri
Tr var sma des. 1957 af Haraldi Hannessyni bnda Vigeri Eyjarfjararsveit og nota me glei 9 r. tku vi hlutverkum arar gerir jlatrja a htti tmans. Nverandi eigandi er Hjrtur Haraldsson bndi sama sta, sem ennfremur varveitir marga gamla mumi.   H.H.                     


Fr ver, Skadal
Sveinn Vigfsson fr ver Skadal smai etta tr. Er n eigu Vignis sonar hans.


Jlatr fr Skadal


Bernsku tr Kristnar Gestsdttur, Dalvk
Eigandi trsins er Kristn Gestsdttir fr Bakkageri Svarfaardal. Tr kom eign foreldra hennar um 1920. Tali a Frmann Jakobsson trsmiur Akureyiri hafi sma a en kona hans Sigrur Bjrnsdttir fr Syra Garshorni var mmusystir Kristnar. Frmann og Sigrur voru foreldrar Jakobs Frmannssonar
kaupflsgsstjra.


Eftirlking 2001
fr heimili reyjar og Maru Brardal


Fr Brardal 1980>


Tr reyjar og Maru 2002

Jlatr sku minnar.
Fair okkar Ketill Tryggvason Halldrsstum Brardal smai alltaf jlatr orlksmessu. Tr var ttstrendur trstofn, grnmlaur ftur skreyttur me glimmer sem geymdur var milli hta loftinu.. stofninn var komi fyrir vrum me lykkju endanum ar sem snnumHreinskertun var stungi . Kertavrar essir voru lengstir nest en styttust eftir v sem ofar dr.   Efst ofan stofninn var sti fyrir strt Krnukerti. Fyrir jlin var farin einisfer skginn (Halldrsstaaskg)til a skja eini. Oft urfti a grafa hann upp en stundum voru stair merktir haustdgum me v a stinga niur priki. essar ferir voru missandi jlaundirbningnum.  Boraar voru holur stofninn og yddaar  einisgreinarnar lmdar me trlmi- strstu nest en minkandi upp. annig myndaist tt fallega laga jlatr. Okkar verk var a velja einigreinarnar sem mtti koma nst, v litlar hendur urftu a hafa hlutverk. San fengum vi a skreyta tr me jlapokum me nammi, marglitum undur brothttum klum,  fuglum og englahri.
essum si hef g (rey) haldi til skamms tma me tilheyrandi einisfer mean drengir mnir voru heima furgari, en hef htt v m.a. vegna friunarsjnarmia v einir er afar seinsprottinn runni. Fyrir kom a ekki nist eini skum fannfergis og var tr kltt me birkilimi v ekki mtti jlatr vanta.


Gamalt jlatr,
Borghildur Einarsdttir 


Jlatr gert eftir fyrirsgn Jhannesar 
Jhannes Haraldsson fr Hsavk f. 1922, mundi fyrst eftir snu bernsku jlatr ri 1925. Fyrst var a lkt essu en seinna var fari a skreyta greinarnar me einivi. Eftir 1950 geru vrublstjrar Hsavk fyrstu tijlatrn. eir tku 5 metra langar trnusprur og festu r greinar r sama efni. San var etta skreytt me einivi sem sttur var fram Aaldalshraun.


Jlatr gert af Ptri,
 Lundi, Varmahl
Ptur Vglundsson smai tr a kvldi til vi kertaljs, til a eya ekki rafmagni, egar hann var lrlingur Vlsmijunni Atla ri 1958. Lrlingarnir mttu vinna vlsmijunni fyrir sjlfa sig ef eir fru sparlega me. Ptur hafi enga fyrirmynd a trnu og geri a vegna ess a hann hafi ekki efni a kaupa tr.

 

Jlatr gert af Hlf Einarsdttur, Brunn, Akureyri.
Jlatr bernsku Hlfar Einarsdttur f. 1930. 
Eftirger af jlatr fr Holtakotum Biskupstungum rnessslu, gert fyrir jlin 1999. Eigandi Eln Kjartansdttir dttir Hlfar.

tbi 1955 ea 56 handa mr og brnunum mnum. g geri anna eins handa strkunum hennar Ingu systur minnar.  
Hlf Einarsdttir


Tr fr Dalvk
etta jlatr var eigu fjlskyldu Jns Bjrnssonar smis fr Dalvk. Sma af honum kring um 1942.
trnu voru rafmagns kertaljs. Jlatr var  
notkun til rsins 1965. 
Eigandi gstna G. Jnsdttir.

Fr Dalvk
Jlatr er sma af Jni Bjrnssyni smi fr Dalvk fur Brynjars, ri 1942 og var jlatr fjlskyldunnar Svertingsstum Eyjarfiri ar sem Brynjar lst upp.
Eigandi Brynjar H. Jnsson.

Fr Seyisfiri
Jlatr er sma af lafi Vigfssyni , sem bj Austurvegi 17 B Seyisfiri ( hsi var lka nefnt Borgarhll ). lafur var mikill hagleiksmaur og vann lengst af vi smar. Myndirnar af trnu eru fr Unni skarsdttur dtturdttur lafs og hn segir orrtt: Tr var skreytt me bmull,
heimatilbnum jlapokum, flttuum og san voru kerti. Tr er um 60 cm htt. A sgn Hugrnar lafsdttur var etta tr lklega sma um 1940 v hn man eftir v sem barn egar au ttu heima inni Fjararseli og san mean au bjuggu bara loftinu Borgarhl. Toppurinn finnst v miur ekki en Hugrn man vel eftir honum
og tlar a reyna a teikna hann. a var stjarna sem st Gleileg jl.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Fr minjasafninu

Kpaskeri

Jlatr fr Skgum

  

 

 


  

 

 

Fr Einba Brarda
Jlatr gert af Jni Tryggvasyni, Einba, Brardal, upp r 1930. a var alltaf bundinn einir trverki svo voru kertaklemmur me snnum kertum og svo gotterspokar. Standsett af orsteini syni jns og Lydu konu orsteins, Samkomugeri, Eyjarfjararsveit 2001.

Gert eftir tr fr jminjasafni slands
Eftirger af jlatr fr um 1900.
Upprunalega tr er eigu jminjasafns slands.
eigu Hddu.

 
Jlatr fr Minjasafninu Akureyri


Eigandi Kristbjrg Magnadttir

 
Fr Reykjum Hrtafiri

 

Grla kallar brnin sn
egar hn fer a sja til jla
komi hinga ll til mn,
Npa, Tpa, Naja, Tja,
Ntur, Ptur, Nafar, Tafar,
Lni, Grni, Leppur, Skreppur,
Langleggur og Leiindarskja,
Vlustallur og Bla,      
Sigurur og Sla.          
  

 

 

  Jlatr.

Mig langar a segja ykkur af sgu jlatr. etta jlatr er 50 ra gamalt. a spratt ekki upp af litlu frkorni ti mrkinni og er v ekki margra metra htt. Greinar ess hafa ekki breist t mti slinni og veri fuglum himins skjl og hvldarstaur. Mannflki hefur ekki haft tkifri til ess a vira a fyrir sr ti skginum og dst a fegur ess.

Nei, etta jlatr var til litlu eldhsi, undir s, vestur fjrum. Efniviurinn jlatr var spta, sem notu var bolinn og nnur pall ea sttt trsins, niurrakinn hampur, vr og fatalitur. 

Hampurinn var klipptur niur og lagur milli tveggja vrbta og eim sni, ar til hampurinn sat vel fastur milli vranna, ar me voru greinar trsins komnar og a sjlfsgu voru r mislangar.

Inn af eldhsinu var svefnherbergi barinnar og ar svaf ltill stelpuhnokki. Svefninn var laus v hn hafi ori ess vr a eitthva miki st til hj foreldrunum og hn vildi a sjlfsgu fylgjast me, en hn var of ltil og plssi eldhsinu var lka of lti.

En n stst s stutta ekki mti lengur, skeiddist fram r rminu og lddist fram a dyrum og kkti fram elshs. ar stu foreldrar hennar vi eldavlina og voru a elda. Ea svo sndist. au voru a fiska eitthva langt og mjtt upp r stra, stra pottinum. Og lyktin var skrtin. S stutta fitjai upp nefi. Hva skyldum vi f a bora? Er nttin bin?

Telpan geri vart vi sig vi ltinn fgnu foreldranna. au voru allt anna a hugsa og gera og tldu sig hafa gan vinnufri. Telpan var v vinsamlegast bein a koma sr aftur rmi, en hurin fram eldhs mtti standa opin og v gat hn heyrt tal foreldranna anga til li Lokbr kom ru sinni a rmi hennar og hreif hana me sr inn draumalandi.

En eldhsinu stu foreldrarnir vi eldavlina, yfir strum potti, eim strsta heimilinu. pottinum var grnn vkvi og hann voru greinarnar settar og allt gert samkvmt leibeiningum umbum pakkans, en arna var sem sagt grnn fatalitur. rttu augnabliki voru greinarnar fiskaar upp r pottinum og r hengdar til erris frammi loftinu. N var verkefni kvldsins loki, enda komi langt fram ntt og vinnudagur a morgni.

a var kominn morgunn. Telpan l vakandi rmi snu. Hn heyri pabba og mmmu frammi eldhsi, en allt einu heyri hn p mmmu sinni, telpan hrkk vi, hva hafi komi fyrir?  , nei, nei, r eru blar!!  Telpan heyri pabba sinn flta sr fram lofti og n fltti hn sr lka fram til a sj hva vri bltt arna frammi. Og viti menn, greinarnar sem ttu a fara jlatr og ttu a vera fagurgrnar, voru blar. Mamman var grti nr, en pabbinn reyndi a hugga hana og sagi a r vru n enn blautar, etta vri ekki a marka enn. En a reyndist n me ennan lit eins og litinn sem Anna Grnuhl notai hri sr og tti a gefa v kastanubrnan lit, en geri hri henni grnt litinn, liturinn sem tti a vera fagurgrnn, var a aldrei, heldur fengu greinarnar dkkgrnan lit me sterkri blrri slikju.

En r essu varr ekkertr hgt a gera. a var komin orlksmessa. egar greinarnar voru ornar urrar, var eim stungi stofn trsins sem bi var a mla grnan eins og pallinn undir trnu. Og tr var fallegt. Greinarnar voru ttar og a var fallegt laginu.

afangadagskvld var nja jlatr skreytt. a var sett ljsasera sem pabbinn hafi bi til. Perurnar voru mislitar og hjfu veri litaar me lakki gular, rauar, grnar, blar, hvtar. trnu voru lka litlir jlapokar og rauir jlasveinar, sem mamma og pabbi hfu lka bi til. Og augun litlu telpunni uru str egar kveikt var ljsunum og jlatr st borinu allri sinni dr svona nokku hafi hn aldrei s.

A jlum loknum var skrauti teki af trnu, greinar trsins lagar upp me stofninum og a pakka inn og sett geymslu til nstu jla samt jlaskrautinu.

etta jlatr hefur san veri teki fram fyrir hver jl, umbirnar teknar utan af v, greinarnar lagar niur og stroki um r og reianlega tala vi r hlji mean. Alltaf hefur tr fengi heiurssta stofunni stainn ar sem a blasir vi llum sem inn koma ar sem a bur alla velkomna ljs og il jlanna.

Jlaskrauti trnu breyttist ranna rs, eftir v sem efni og astur leyfu og rval verslananna x. Af fyrstu jlaserunni, heimageru, tk vi ljsasera me mislitum perulaga perum s var keypt b. Nst kom kertasera, sem hafi ann eiginleika a kertunum lgai mislitur vkvi egar perurnar hitnuu. Slk sera er enn notu tr. Heimagerir jlasveinar og jlapokar viku fyrir jlaklum og ru skrauti og yfir allt var svo lagt fnlegt englahr, sem btti dul trsins. Lengst af hefur jlatr stai hvtu bmullarbei og ar veri tbi jlasveinaland, ar sem rauir ppuhreinsarajlasveinar koma til bygga me pokaskjatta bakinu. Og stundum verur eim hlt spegilhlli bjartjrninni.

etta litla jlatr sem ekki spratt upp af frkorni strum skgi var uppspretta drmtra minninga. Minninga um st og hlju yndislegra foreldra, ar sem t var skjl og friur. Minnunga um jl fami fjlskyldunnar. Minninga um bernskujlin. Minninga um jl fullorinsranna.

Slkar minningar eru afar drmtar. r eru okkur mnnunum jafn drmtar og strt og fagurt tr skgi er mikilvgt fuglum himinsins.

Lra G. Oddsdttir
desember 1996

 

Jlatr bernsku minnar.!

Mir mn smai etta tr haustdgum 1937. Hn heitir Gurn Mara Jnsdttir  f 14/7 1913. 
a var tlga me vasahnf r kassafjlum.(klofin mjg unnt blin) Hn teiknai viin
str blaanna, sem hn hafi mis str.
Minnstu blin hafi hn efstu greinum.

Uppistandarinn var nokku sver nest en mjkkai upp c/a 75cm h (ni henni mjamarkamb) eins og hn orai a. Stofn(uppistandari) fjrir jafnir kantar, gert jafnara komnir (8) kantar stofnin hann n tlgaur mjrri upp.
Festing fyrir greinar holai hn me sjlfskeiung stofninn dfi greinarenda lm og rsti inn raufina. Stofn og greinar mla grnt, bl bronsu m/gylltu bronsi.
Stjarna toppinn var teiknu ykkan pappa og bronsu gyllt, festing tveir litlir naglar.
Pallur undir var r ykkri fjl sem var ttkntu, hola var fyrir stofni hann mijan, stofnin lmdur .
Greinar halla aeins upp vi, 24 greinar allt (rjr rair).

 rlg trsins uru au a 16/12  1946 fluttum vi r Vindheimum (hs Siglufiri)  um nttina geri miki rok og bleituhr. aki fauk heilulagi af Vindheimumar fauk okkar ga jlatr og mislegt anna sem okkur var ant um og aldrei spurist til meir.

Efstu greinar voru  langatangar langar(c/a 10 cm)
r nestu, fremst af lngutng uppyfir unli( c/a 25 cm)
Haldarar fyrir herti, var gert r vr, vafin einn hringur umgreinina +rr hringir sem pssuu fyrir litlu rauu kertin. Gerar voru papprskrfur og msastigar (r kreppappir).
Ftur hulinn me bmull str jlasnj , svo var tri sett upp eldhskoll.
Gengi var kring og sungnir jlaslmar. Mamma var forsngvarinn vi brnin tkum undir.
Pabbi ninnai (hann var laglaus, sagi hann.)

Skrifa 29/11, 2002.
Viktora Srn Gestsdttir.
F,17/1 ,1933, Siglufiri
Oddeyrargtu 10,a    600 Akureyri